Zgrzytanie i zaciskanie zębów, którego sami często nie jesteśmy świadomi, to bruksizm – jedno z najczęstszych schorzeń, z jakimi na co dzień spotykają się stomatolodzy. Nieleczony prowadzi nie tylko do starcia i pękania zębów, ale też do bólu głowy, karku i stawu skroniowo-żuchwowego. W tym artykule wyjaśniamy, czym jest bruksizm, jakie są jego rodzaje i przyczyny oraz jak wygląda skuteczne leczenie bruksizmu.
Co to jest bruksizm?
Bruksizm to nawykowe, najczęściej nieświadome zaciskanie oraz zgrzytanie zębami, niezwiązane z żuciem pokarmu. Do niedawna uznawany był wyłącznie za problem dentystyczny, obecnie coraz częściej klasyfikuje się go jako zaburzenie psychosomatyczne, ściśle powiązane ze stresem i napięciem układu nerwowego. Podczas epizodu bruksizmu nacisk wywierany na zęby może być nawet dziesięciokrotnie wyższy niż podczas normalnego żucia, co tłumaczy, dlaczego skutki tego schorzenia bywają tak poważne.
Rodzaje bruksizmu
W zależności od pory występowania wyróżnia się dwa główne typy bruksizmu:
- Bruksizm nocny (śpiączkowy) – najczęstsza postać, występuje podczas snu i jest w dużej mierze niezależny od woli pacjenta. Towarzyszy mu głośne zgrzytanie zębami, które często jako pierwszy zauważa partner śpiący w tym samym łóżku.
- Bruksizm dzienny (czuwaniowy) – polega głównie na zaciskaniu, rzadziej zgrzytaniu zębami w ciągu dnia, zwykle w sytuacjach stresowych, podczas koncentracji lub wysiłku fizycznego. Pacjent zazwyczaj może się go nauczyć świadomie kontrolować.
Objawy bruksizmu
Bruksizm daje szereg charakterystycznych objawów, które powinny skłonić do wizyty u dentysty:
- ścieranie, spłaszczanie i pękanie zębów
- nadwrażliwość zębów na zimne i ciepłe pokarmy
- ból i sztywność mięśni żwaczy, szczególnie po przebudzeniu
- trzaski, przeskakiwanie oraz ograniczona ruchomość żuchwy
- przewlekły ból głowy, karku i pleców
- krwawienie i cofanie się dziąseł
U części pacjentów bruksizmowi towarzyszą też dolegliwości pozornie niezwiązane z zębami: bolesność oczodołów, suchość oczu, szumy uszne czy zaburzenia równowagi – wynikają one z napięcia mięśniowo-powięziowego w okolicy twarzoczaszki.
Przyczyny bruksizmu
Przyczyny bruksizmu są wieloczynnikowe i najczęściej nakładają się na siebie:
- Czynniki psychiczne – przewlekły stres, stany lękowe, depresja; to najczęściej wskazywana przyczyna bruksizmu u dorosłych.
- Zaburzenia neurorozwojowe – m.in. ADHD, autyzm, zespół Downa czy zespół Pradera-Williego częściej współwystępują z bruksizmem.
- Zaburzenia hormonalne, np. niedoczynność tarczycy.
- Niedobory mikroelementów, zwłaszcza magnezu, który odpowiada za prawidłowe napięcie mięśniowe.
- Nieprawidłowości zgryzowo-zwarciowe w obrębie samej jamy ustnej.
- Choroby układu pokarmowego, alergie oraz przerost migdałków, szczególnie u dzieci.
Czym grozi nieleczony bruksizm?
Nieleczony bruksizm prowadzi do postępującego niszczenia uzębienia: nadmiernego ścierania szkliwa, pękania zębów, zaniku przyzębia oraz rozchwiania i przemieszczania się zębów. W dalszej kolejności pojawia się przeciążenie stawu skroniowo-żuchwowego, co objawia się bólem, trzaskami i ograniczeniem otwierania ust. Przewlekłe napięcie mięśni żucia promieniuje też na okolice karku, barków i głowy, dając objawy przypominające migrenę.
Jak diagnozuje się bruksizm?
Podstawą rozpoznania jest badanie stomatologiczne – dentysta ocenia charakterystyczne starcie powierzchni zgryzowych zębów, stan mięśni żwaczy oraz stawu skroniowo-żuchwowego. W niejasnych przypadkach, zwłaszcza gdy podejrzewa się bruksizm nocny, pomocne bywa badanie polisomnograficzne w pracowni snu, które rejestruje aktywność mięśniową w trakcie snu. Ponieważ przyczyny bywają złożone, dobrze przeprowadzona diagnostyka często wymaga współpracy stomatologa z lekarzem rodzinnym, endokrynologiem lub psychologiem.
Jak wyleczyć bruksizm? Metody leczenia
Leczenie bruksizmu jest zawsze wielokierunkowe i zależy od jego przyczyny:
- Szyna zgryzowa (relaksacyjna) – wykonywana indywidualnie na zamówienie nakładka noszona najczęściej w nocy. Nie eliminuje przyczyny bruksizmu, ale skutecznie chroni zęby przed dalszym ścieraniem i pękaniem.
- Iniekcje toksyny botulinowej – podawane w mięśnie żwacze osłabiają siłę zaciskania szczęk, dając szybką ulgę w bólu. Efekt utrzymuje się zwykle kilka miesięcy, dlatego zabieg wymaga powtarzania.
- Terapia psychologiczna – w tym terapia poznawczo-behawioralna i techniki redukcji stresu, szczególnie skuteczne, gdy bruksizm ma podłoże emocjonalne.
- Fizjoterapia i ćwiczenia rozluźniające żuchwę – masaż, rozciąganie i ćwiczenia mięśni żucia zmniejszają napięcie mięśniowo-powięziowe.
- Wyrównanie zgryzu – gdy przyczyną jest nieprawidłowe zwarcie zębów, konieczna bywa korekta ortodontyczna lub protetyczna.
- Suplementacja magnezu – w przypadku stwierdzonego niedoboru, pod kontrolą lekarza.
Osobom zmagającym się z bruksizmem zaleca się też ograniczenie żucia gumy oraz unikanie bardzo twardych pokarmów, które dodatkowo obciążają i tak przemęczone mięśnie żucia.
Najczęściej zadawane pytania o bruksizm
Czy bruksizm można całkowicie wyleczyć? Jeśli uda się zidentyfikować i wyeliminować przyczynę (np. obniżyć poziom stresu, wyrównać zgryz), objawy mogą ustąpić niemal całkowicie. W wielu przypadkach leczenie polega jednak na długotrwałej kontroli i ochronie zębów, a nie jednorazowym „wyleczeniu”.
Czy szyna na bruksizm jest bolesna? Prawidłowo dopasowana szyna nie powoduje bólu – może dawać lekkie uczucie obcości przez pierwsze noce, które szybko mija.
Czy dzieci też chorują na bruksizm? Tak, bruksizm u dzieci jest częsty i zwykle łagodniejszy, często związany z wyrzynaniem zębów lub przerostem migdałków – warto skonsultować go z pediatrą i stomatologiem dziecięcym.
Zobacz też
Więcej na ten temat
Jak zdiagnozować bruksizm? (heraeus-dental.pl)
